//////

SYSTEM PRODUKCJI ROLNEJ

Mówiąc o produkcji rolnej, eksponuje się na ogół kwe­stię ograniczoności rolniczej przestrzeni produkcyjnej, zwracając przy tym uwagę na malejący areał użytków rol­nych per capita. Podejście eksponujące rolę tego procesu jest niewątpliwie słuszne, ale nieco uproszczone. Było ono uzasadnione w warunkach funkcjonowania względnie izo­lowanych gospodarek narodowych, lecz jest nieuzasad­nione w warunkach gospodarki globalnej. Rzecz nie leży w tym, że użytkowanych rolniczo i nadających się do rol­niczego użytkowania terenów jest za mało w stosunku do popytu na produkty rolne, lecz w tym, jak te grunty są użytkowane. Po pierwsze, jest to kwestia sposobu użytkowania zie­mi. Może ona być wykorzystywana na grunty orne, łąki i pastwiska (użytki zielone), lasy i cele nierolnicze. Na świecie tylko 37% powierzchni lądowej stanowią użytki rolne (11% to grunty orne, a 26% użytki zielone), około 30% zajmują lasy, a 36% nieużytki i grunty przeznaczone na cele nierolnicze.

NISKIE CENY

Niskie ceny artykułów rolnych odczuwają dotkliwie kraje rozwijające się, eksportujące tego typu produkty, zwłaszcza że ceny artykułów prze­mysłowych importowanych przez te kraje rosną, co po­garsza i tak niekorzystne warunki handlu (terms of trade) dla tych krajów. Globalizacja rynku rolnego sprawia, że podaż jest kształ­towana w coraz większym stopniu przez dostawy z kra­jów rozwijających się i wielkoobszarowych gospodarstw w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Australii. Popyt jest natomiast tworzony przez rynki krajów najlepiej rozwi­niętych. Panujące na rynku globalnym ceny oraz istnieją­ce możliwości zbytu decydują, czy podejmuje się produk­cję artykułów rolnych i co się produkuje.Co, jak i w jakiej ilości się wytwarza zależy także od polityki rolnej prowadzonej przez dane państwo lub in­tegracyjne porozumienie regionalne, którego jest ono członkiem. Poprzez instrumenty administracyjne i finan­sowe można skłonić wytwórców do produkowania okreś­lonych ilości produktów o określonej jakości bądź do za­niechania produkcji. Celem polityki rolnej jest, w zależ­ności od sytuacji poszczególnych krajów, wyżywienie ludności, uzyskanie odpowiedniej masy towarowej na eksport lub zachowanie rolnictwa jako działu gospo­darki narodowej.

SUROWCE BUDOWLANE

Produkcja fosfatów, soli kamiennej i potaso­wej wykazuje tendencję do stabilizacji, natomiast siarki rodzimej wyraźnie maleje. Produkcja soli na świecie wy­nosi 212 min t. W stosunku do roku 1996 wzrosła o 4% i jest bardzo rozproszona. Produkcja fosfatów waha się na poziomie około 140 min t. Stan minimalny osiągnęła w roku 1993 (120 min t), natomiast w roku 2000 było to 141 min t, z czego 27% wydobyto w Stanach Zjednoczonych, 21% w Chinach, 15% w Maroku, 7,5% w Rosji, 5,9% w Tunezji, 3,8% w Jordanii, 2,8% w Izraelu i 1,5% w Syrii.Surowce budowlane (piaski, żwiry gliny, margle, ka­mienie) nie mają charakteru produktów globalnych. Powszechność ich występowania, zbliżona jakość, po­dobny koszt pozyskania i niska wartość sprawiają, że nie ma uzasadnienia poszukiwanie ich w odległych krajach. Ich wydobycie ma na ogół charakter lokalny i stanowi niewielką część produktu narodowego.

MASZYNY I URZĄDZENIA

Maszyny i urządzenia o wartości 310 mld $ w roku 1999     eksportowało 39 państw. Na ten sektor przypada 12% eksportu artykułów przemysłowych. Kraje gospodarczo rozwinięte mają 85% udziału w światowym eksporcie produktów wytwarzanych przez ten sektor, co jest związane z jego wysokim poziomem technologicz­nym i silną koncentracją w aglomeracjach przemysłowych. Głównym eksporterem tego typu produktów są Niemcy (19,5%), Stany Zjednoczone (15,6%), Japonia (11,9%), Włochy (8,9%), Francja (6,6%) i Wielka Brytania (5,8%).  W pierwszej dwudziestce, oprócz państw Europy Zachod­niej, znajduje się jeszcze Korea Południowa, Singapur i Taj­wan (eksportujące maszyny rolnicze, maszyny dla prze­mysłu tekstylnego, spożywczego i metalowego), Chiny i Meksyk. Dwa ostatnie kraje, mimo iż mają wynoszący tylko nieco ponad 1% udział w rynku, zasługują na szcze­gólną uwagę ze względu na najwyższą dynamikę wzro­stu eksportu.

HANDEL MIĘDZYNARODOWY

Obecnie ponad 1/4 światowej produkcji towarowej jest przed­miotem eksportu, podczas gdy w połowie lat 70. była to zaledwie 1/10. To samo dotyczy sfery usług. Międzyna­rodowa wymiana towarowa rośnie szybciej niż produkt globalny. Jej rozwój jest wprawdzie uzależniony od zmian koniunkturalnych i wykazuje wahania zgodne z cyklami gospodarki globalnej, niemniej pozostaje główną siłą na­pędową wzrostu gospodarczego na świecie. Wzrost świa­towego eksportu i zmiana jego struktury geograficznej oraz towarowej jest w znacznej mierze związany z globa­lizacją. Przesunięcie produkcji do krajów nowo uprzemy­słowionych i rozwój korporacji transnarodowych sprawia, że powstają nowe strumienie produktów, związane ze  zmianą lokalizacji i organizacji produkcji. Przepływy w ramach korporacji transnarodowych są traktowane jako eksport i import krajów, w których są ich filie.

INWESTOWANIE

Inwestowanie w krajach o wskaźnikach poniżej 50 punktów jest związane z bardzo wysokim ryzykiem. Wskaźniki przekraczające 80 punktów oznaczają niskie ryzyko inwestowania. Najpewniejsze są inwestycje w kra­jach gospodarczo rozwiniętych, zwłaszcza w Skandyna­wii, Szwajcarii, Irlandii, Holandii, Singapurze, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Australii. Najmniej pewne są dla in­westorów kraje słabo gospodarczo rozwinięte. W marcu 2000 roku oceniano je na 57,8 punktu, ale Angolę tylko na 45, Republikę Kongo na 50,5, Demokratyczną Republikę Kongo na 45,3, Ekwador na 49,8, Nikaraguę na 50,3, Ni­gerię na 53,3, Sierra Leone na 37,5. Niskie oceny miała też Rosja (54,8) i Turcja (54,5). W związku z tym najwięcej in­westycji zagranicznych napływa do krajów gospodarczo rozwiniętych. W roku 1999 na te kraje przypadało 80% FDI, w tym na Stany Zjednoczone 30%, Wielką Brytanię 9%.

GIĘTKIE FOLIE

Są to niemal wyłącznie przezroczyste, giętkie folie (filmy) z trudnózapalnego I trudnopalnego (tzw. bezpiecznego) materiału, podobnego do materiału włókien sztucznych, pokryte cienką warstewką żelatyny, w której znajdują się mikroskopowo małe kryształki (tzw. „ziarna”) substancji światłoczu­łej. Ta warstewka, nazywana emulsją fotograficzną, ma wygląd mleczny i zabarwienie żółtawe lub żółtaworóżowe, jeśli się ją ogląda przy białym świetle. Białe światło nie powoduje wyraźnego ciemnienia warstwy emulsji, a co najwyżej — nieznaczne szarzenie. Jednak ta sama warstwa, wystawiona w aparacie fotograficznym na krótkie, jak mgnienie oka, działanie słabego obrazu świetlnego, zmienia się chemicznie w spo­sób niewidzialny dla oka I tworzy obraz utajony.

ZDJĘCIA WYSOKICH PRZEDMIOTÓW

I na odwrót — zdjęcia przedmiotów bardzo wysokich lub bardzo rozległych w kierunku poziomym, których obrazy nie mieszczą się w ca­łości na materiale światłoczułym, korzystniej jest wykonywać obiektywami krótkoogniskowymi (nazywanymi też szerokokątowyml lub szerokokątnymi) . Nie nadają się one jednak do fotografowania przed m lotow (a zwłaszcza portretów) z małej odległości, bowiem powstają rażące zniekształcenia perspektywy obrazów, zwane przerysowaniem , wy­rażające się nadmiernym zwiększeniem obrazów bliskich przedmiotow w porównaniu.z dalszymi.Obiektywy o normalnej odległości ogniskowej, wynoszącej zazwyczaj 75 mm dla formatu zdjęcia 6 X 6 cm, lub 40 do 58 mm dla formatu 24X36 mm, stanowią zwykłe wyposażenie aparatu fotograficznego.

FILM

A teraz dalsze pytanie: „co to .jest film?” Znaczna część Czytelników powie ze zdziwieniem — cóż to za pytanie? Film to jest kinematografia.Może nawet lepiej jest używać tej krótkiej nazwy – film zamiast obcego angielskim Oznacza ono cienką warstwę nieokreślonego mater.ału, np. warltę wody spływającą po szybie okiennej podczas deszczu v,ars^ę rozlanej oliwy lub nafty pływającą po powierzchn, wady, worrtw“ w łożysku silnika lub folię z przezroczystego materiału, pokrytą w  światłoczułą, używaną w fotografii i w kinematograf,,. /> zatem matografia jest filmem, tylko taśma światłoczuła używana do zdję: , d projekcji na ekran w kinie, podobnie jak rajd samochodów^ j benzyną, a poemat nie jest papierem.

Gry interaktywne

Bardzo popularne są interaktywne gry. W ogóle gry komputerowe i gry na konsole zajmują dużą część naszego czasu wolnego. Dlatego właśnie bardzo wartościowe jest także to, że można sobie doskonale radzić z tym, w jaki sposób mamy możliwość cieszenia się z tego co otwierają przed nami multimedia. Dzięki wysokiej jakości telewizorom możemy grać w nasze interaktywne gry razem z całą rodziną, bezpośrednio przed naszym telewizorem. Tak samo jest z tym, że jeśli posiadamy naprawdę optymalne rozwiązanie dotyczące wdrażania do naszego domu multimediów, możemy być pewni, że cała nasza rodzina na tym zyska. Kiedy mamy możliwość cieszymy się z tego, że interaktywne, multimedialne gry to także na przykład cieszenie się z tego, co ma nam do zaoferowania, wirtualny kurs tańca na macie rozłożonej przed naszym telewizorem. Na pewno dobrze to nam zrobi i wspaniale wpłynie na nasza rodzinę. Często dzieci w szkołach opowiadają sobie o nowościach w grach i dobrze jest to kontrolować, tak aby mieć pewność, że komputery i inne multimedia w naszym domu, przynoszą tylko korzystne efekty. Wtedy na pewno będziemy po prostu przyjemnie spędzali czas wolny, bez niepotrzebnego stresu i narażania dzieci na niedozwolone treści zawarte w niektórych grach komputerowych. Dobrze jest po prostu panować nad tym, co czego nasze multimedia są używane.

PRACOCHŁONNOŚĆ PRODUKCJI

W gospodarstwach tego typu, występujących lokalnie w wielu krajach Europy Zachodniej i Południowej (Francja, Niemcy, Hiszpania, Por­tugalia, Włochy, Grecja), istnieje duże zapotrzebowanie na siłę roboczą, zwłaszcza w okresie zbiorów. Pracochłonność tego typu produkcji w krajach rozwiniętych jest wyższa niż w rolnictwie tych krajów. Gospodarstwa te charakteryzuje ponadto bardzo wysoka kapitałochłonność, porównywal­na z kapitałochłonnością w przemyśle. W Niemczech na­kłady kapitału w tego typu gospodarstwach wahają się np. w granicach 250-400 tys. marek (128-205 tys. €) w przeli­czeniu na jedno miejsce pracy.W strefie klimatu umiarkowanego i podzwrotnikowego suchego, czyli w tzw. średnich szerokościach geograficz­nych, występuje ponadto specjalistyczna ekstensywna produkcja roślinna typu monokulturowego. Są to ob­szary uprawy pszenicy w Australii, na Ukrainie, w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Argentynie, uprawy bawełny w Azji Środkowej i Stanach Zjednoczonych.

WADA SYSTEMU

Wadą tego systemu jest sil­ne uzależnienie od cen na rynku światowym i warunków dostaw dyktowanych przez odbiorców na ogół o pozycji monopolisty, duże zapotrzebowanie na kapitał, długi okres zamrożenia kapitału do momentu uzyskania pierwszych zbiorów (w wypadku produkcji kauczuku wynosi on np. ok. 7 lat), wyobcowanie z gospodarki lokalnej i re­gionalnej, stosunkowo mała oferta miejsc pracy, ograni­czenie możliwości produkcji żywności przeznaczonej na  zaspokojenie miejscowych potrzeb, zagrożenie szkodni­kami i nieprzewidzianymi zjawiskami klimatycznymi.Trwałe uprawy strefy umiarkowanej stanowią od­mianę gospodarki plantacyjnej. Są to przede wszystkim uprawy winorośli, tytoniu, chmielu lub owoców. W prze­szłości ich powstawanie było związane z dużymi pobliski­mi rynkami zbytu. Współcześnie system ten jest stosowa­ny w rejonach o silnych tradycjach, określonej produkcji wyjątkowo dogodnych warunkach naturalnych, sprzyjają­cych uprawie określonych typów roślin.

ROLNICTWO PLANTACYJNE

Rolnictwo plantacyjne występuje w strefie tropikalnej i podzwrot­nikowej. Stanowią je wielkie gospodarstwa rolne, użytku­jące ziemię w formie kultur trwałych. Produkują przede wszystkim herbatę, kawę, ananasy, banany, trzcinę cukro­wą, sizal, kauczuk, palmę kokosową i oleistą, z przezna­czeniem na rynek globalny. Charakterystyczne cechy tego typu gospodarki to: specjalizacja w wytwarzaniu jednego produktu (monokultura), dążenie do wysokiej efektyw­ności ekonomicznej, wysokie nakłady kapitałowe, własna wewnętrzna sieć transportowa i komunikacyjna, własne osiedla dla pracowników, własne sortownie i przetwór­nie uprawianych produktów rolnych. Plantacje powstały w czasach kolonialnych jako zaplecze rolnicze dla metro­polii. Ich początki datują się na wiek XVI-XVII. W XIX w. przekształciły się w przedsiębiorstwa kapitalistyczne, a po uzyskaniu niepodległości zostały w większości zachowa­ne jako firmy prywatne lub państwowe i stanowią istotny element gospodarki byłych państw kolonialnych, pozwa­lający na pozyskiwanie dewiz.

W REJONIE TROPIKÓW

W rejonie tropików występuje także dość powszechnie system tropikalnego rolnictwa drobnotowarowego, spotykany w afrykańskich oazach oraz w Indiach poza rejonem ryżowym, także w Indonezji. Są to na ogół małe gospodarstwa stosujące duże nakłady pracy przy ograniczonym zastosowaniu kapitału. Prowadzą one zarówno produkcję na potrzeby własne, jak i na rynek lokalny, regionalny, krajowy oraz światowy, przy czym produkcja zwierzęca ma wyłącznie charakter naturalny. W tym systemie wytwarza się np. ponad połowę świato­wej produkcji kakao, produkuje orzeszki ziemne, trzcinę cukrową, jutę, kawę i herbatę. Jest to jednak system bar dzo niejednorodny i trudny do systematyzacji, jak również jednoznacznej charakterystyki.

ROLNICTWO RYŻOWE

Rolnictwo ryżowe jest typowe dla strefy tropikalnej Azji Południowej i Wschodniej. W zależności od waran- ków wodnych polega ono na uprawie ryżu mokrego lub suchego (górskiego). Mokry jest uprawiany zarówno na polach sztucznie nawadnianych, jak i przy wykorzystaniu naturalnego nawadniania deszczowego lub powodziowe­go. Coraz częściej jest to właśnie uprawa ryżu mokrego na nawadnianych polach i z wykorzystaniem wysokopiennych odmian, bardzo wydajna (wysokie plony, możliwość kil­kakrotnych plonów w ciągu roku), ale wymaga dużych nakładów pracy i kapitału. Stojąca na polach woda w sys­temie gospodarki ryżowej pełni względem gleby funkcje ochronne niczym las. Erozja i zasolenie w zasadzie nie wy­stępują. Ryż jest ponadto jedyną rośliną możliwą do uprawy stałej, bez stosowania płodozmianu. Jego produkcja bywa coraz częściej łączona z hodowlą ryb, wykorzystującą zbiorniki zalewowe i hodowlą bydła, wykorzystującą sło­mę ryżową.

ZASTĄPIENIE ROLNICTWA

Proponuje się wtedy zastąpienie rolnictwa wędrownego wieloletni­mi trwałymi uprawami drzew i krzewów różnego typu, dostarczającymi produktów na rynek globalny, połączo­nymi z produkcją żywności na cele lokalne (np. zastoso­wanie kombinacji „kawa, palma kokosowa, palma oleista, maniok”). Próbą zwiększenia intensywności produkcji rolnej na podstawie miejscowych technologii jest rolnictwo afry­kańskie, dostosowane do lokalnych warunków – tzw. eco- farming. Polega on na wprowadzaniu do gospodarstw trzech kierunków produkcji – upraw polowych, hodowli i produkcji drewna. Jego istota sprowadza się do zapew­nienia ludziom żywności i energii, ziemi nawożenia or­ganicznego, a hodowanym zwierzętom pasz. Celem jest przede wszystkim zaspokojenie własnych potrzeb ludno­ści, natomiast uprawy przeznaczone na rynek globalny odgrywają w tym systemie rolę marginesową. System ten jest wdrażany w różnych rejonach Afryki, głównie jednak w rejonie tropików.

NA POLU UPRAWNYM

W Ameryce Środkowej i Po­łudniowej sieje się kukurydzę i fasolę, w Afryce – proso i kukurydzę, w Azji Południowo-Wschodniej – ryż górski. Częste są uprawy mieszane, polegające na łączeniu np. ryżu górskiego, manioku, pieprzu i bananów na jednym polu uprawnym. Oprócz pól uprawnych, w pobliżu sie­dliska znajduje się poza tym tzw. ogród wiejski (przydo­mowy), w którym sadzi się warzywa i owoce. Współcześ­nie ten system produkcyjny zatraca charakter gospodarki naturalnej. Nabiera cech gospodarki towarowej, zorien­towanej na rynek globalny. Uprawia się kawę, kakao, ty­toń, kauczuk, bawełnę, czyli tzw. cash crops. System ten uważany jest za optymalne rozwiązanie dla wilgotnego tropiku i jest taki pod warunkiem, że okresy odłogowa­nia są dostatecznie długie, by przywrócić glebie żyzność. Wzrost liczby ludności na terenach o systemie rolnictwa wędrowno-odłogowym i podejmowanie produkcji na ry­nek globalny sprawia, że ziemia jest użytkowana zbyt in­tensywnie, co prowadzi do jej wyjałowienia.

PRODUKCJA ROŚLINNA

Rolnictwo wędrowne i odłogowe (shifting cultivation) występuje współcześnie w rejonie tropików. Jest to na ogół system rolnictwa żaro­wego, należący do najstarszych form użytkowania ziemi stosowanych przez człowieka. Charakteryzuje się on wy­soką pracochłonnością. Współcześnie gospodaruje w ten sposób około 20 min ludzi na obszarze lasu tropikalnego (deszczowego) i wilgotnej sawanny w krajach rozwijają­cych się. System ten polega na zmianie uprawianych działek (uprawy wędrowne) bez zmiany siedliska lub po­łączonej ze zmianą siedliska (uprawy odłogowe). Poszcze­gólne działki uprawia się nie dłużej niż 3 lata. Okres przer­wy w użytkowaniu wynosi 6-15 lat. Na początku krótkiej pory suchej wycina się na przygotowywanym do uprawy polu krzewy i mniejsze drzewa, zaś większe nacina na .wy­sokości około 3 m w celu zahamowania krążenia soków. Pod koniec pory suchej znajdujący się na polu materiał roślinny jest palony, a po pierwszych opadach pory desz­czowej dokonuje się siewów lub nasadzeń, bez uprzed­niego’wykonania innych zabiegów agrotechnicznych (na­wożenie, orka, bronowanie).